English

OOG EN CAMERA

Het woord fotografie is samengesteld uit de Griekse woorden phos (= licht) en graphein (= schrijven). Letterlijk betekent fotograferen dus: schrijven met licht.

Licht

Licht is een elektromagnetische trilling die zich golfvormig in de ruimte voortplant. Niet alleen licht, maar bijv ook röntgenstraling, televisie- en radiosignalen zijn elektromagnetische trillingen. Het volledige elektromagnetische spectrum omvat resp.: gammastraling, röntgenstraling, ultraviolette straling, (zichtbaar) licht, infrarode straling, radar- en radiogolven.

Figuur 1.
Elektromagnetische trilling.

Het enige verschil tussen bijv. de dodelijke gammastraling en AM radiogolven is de golflengte. Daarmee bedoelen we de afstand tussen twee opeenvolgende fasen van de golfbeweging: bijv. van top tot top, of van dal tot dal. De golflengte van gammastraling is extreem kort en meten we in nanometer (1 nm is gelijk aan één miljardste meter). Radiogolven hebben een bijzonder lange golflengte; daar geldt de meter als lengteaanduiding.

Licht is maar een klein deel van het elektromagnetisch spectrum, namelijk dat deel dat wij met onze ogen kunnen waarnemen. Ultraviolette stralen noemen we dus géén licht, hoewel bijv. bijen uitstekend zien bij ultraviolette straling. Omdat de definitie van licht is gebaseerd op de eigenschappen van het menselijk oog, spreken we niet van een natuurkundige, maar van een fysiologische definitie.

Kleur

Wit licht is opgebouwd uit de drie primaire kleuren rood, groen en blauw, elk met hun eigen golflengte.

Figuur 2.
Het zichtbare deel van het elektromagnetisch spectrum.

Bij het mengen van rood en groen licht ontstaat geel licht. Groen en blauw licht geeft cyaan (= groen-blauw) en het mengen van rood en blauw licht levert de kleur purper of magenta op. Zo kunnen met behulp van de drie primaire kleuren alle andere kleuren gemaakt worden. Mensen met een normaal gezichtsvermogen kunnen zo'n 7.000.000 verschillende kleurtinten onderscheiden.

Figuur 3 (rechts).
Het mengen van rood, groen èn blauw licht levert wit licht op. Dit zgn. additief of vermeerderend mengen heeft vele toepassingen; de monitor waar je nu naar kijkt is er een van.

Oog en camera

Het oog wordt vaak vergeleken met een camera. Voor een deel zijn er inderdaad sprekende overeenkomsten. Zowel het oog als de camera hebben een lens. Die lens verbuigt de lichtstralen zodat een beeld geprojecteerd kan worden op het lichtgevoelige oppervlak: in het oog is dat de retina (= netvlies), in camera's is dat de film of chip.

Oog en camera hebben ook alletwee een mechanisme om scherp te stellen. In het oog gebeurt dat met spiertjes die de vorm van de lens veranderen (= accomodatie), in een camera door de afstand tussen de lens en de film te variëren.

Tenslotte hebben beide een lensopening die bepaalt hoeveel licht binnen kan komen. In het oog wordt die functie vervuld door de iris, een gladde, rond de pupil gelegen spier die zich samentrekt of ontspant bij plotselinge toe- of afname van de hoeveelheid licht. Bij een camera regelt het diafragma de hoeveelheid licht die op de film valt.

Eerst zien, dan geloven?

Oog en camera zijn ook beide even onbetrouwbaar. Zo geeft een persfotograaf met zijn foto's vorm en betekenis aan de wereld om hem heen, maar is van objectiviteit geen sprake. Elke fotograaf interpreteert en manipuleert. Bewust, maar vaak ook onbewust.

En wat te denken van de glamour-fotograaf? Door te spelen met camera, licht en make-up maakt hij van 'the girl next door' een bloedstollende vamp. Foto's spreken dus lang niet altijd de waarheid. Met de komst van allerlei nieuwe digitale technieken wordt dat trouwens allemaal alleen nog maar erger.

Met onze ogen is het niet veel beter gesteld. Ons visuele systeem is namelijk veel minder passief dan veel mensen denken. Het geeft actief vorm aan optische informatie en transformeert deze zonodig. Dat blijkt onder andere uit het volgende experiment...